ภูมิหลัง
     โรคไข้เลือดออกและโรคอื่นๆ ที่มียุงเป็นพาหะยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญในภูมิเขตร้อน เช่น ประเทศบังกลาเทศ แม้ว่าจะมีการใช้ผลิตภัณฑ์กำจัดยุงในครัวเรือนอย่างแพร่หลาย แต่ประสิทธิผลในการกำจัดแมลงและผลกระทบต่อคุณภาพอากาศภายในอาคารเมื่อพิจารณาร่วมกันนั้น ยังไม่มีการระบุลักษณะเฉพาะที่ชัดเจนเพียงพอ การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินทั้งประสิทธิผลและรูปแบบการปลดปล่อยมลพิษแบบบูรณาการภายใต้เงื่อนไขการระบายอากาศที่ถูกควบคุม

วิธีการศึกษา
     ผลิตภัณฑ์กำจัดยุงในครัวเรือนจำนวน 18 ชนิด (ยาจุดกันยุง 13 ชนิด, สเปรย์ฉีดพ่น 3 ชนิด และเครื่องไล่ยุงแบบระเหย 2 ชนิด) ถูกนำมาประเมินกับยุงลาย (Aedes aegypti) เพศเมียที่เลี้ยงในห้องปฏิบัติการ ภายในห้องกระจกที่ควบคุมสภาวะระหว่างการระบายอากาศที่ดีและการระบายอากาศที่ย่ำแย่ โดยวิเคราะห์พลวัตการตายของยุงด้วยเส้นโค้งการรอดชีวิตของแคปแลน-ไมเออร์ (Kaplan–Meier) และอัตราความเสี่ยง (Hazard rates) พร้อมทั้งวัดค่ามลพิษทางอากาศภายในอาคาร (PM₂.₅, PM₁₀, CO, SO₂, NO₂, และ TVOCs) โดยใช้เครื่องตรวจวัด Aeroqual S500 ส่วนการวิเคราะห์ทางสถิติประกอบด้วย ANOVA, Tukey’s HSD และ Wilcoxon signed-rank tests

ผลการศึกษา
     ยาจุดกันยุงแสดงประสิทธิผลในระดับปานกลาง โดยมีอัตราการตายของยุงร้อยละ 56–72 ภายใต้เงื่อนไขที่มีการระบายอากาศ และร้อยละ 70–88 ภายใต้เงื่อนไขที่การระบายอากาศย่ำแย่ ซึ่งยังคงต่ำกว่าเกณฑ์ความไวต่อสารเคมีขององค์การอนามัยโลก (WHO) ด้านสเปรย์ฉีดพ่น (Aerosol) สามารถทำให้ยุงสลบร่วงหล่นได้อย่างรวดเร็ว (อัตราการตายร้อยละ 72–78 ภายใน 30 นาที) ในขณะที่เครื่องไล่ยุงแบบระเหยแสดงผลที่ช้ากว่าแต่ต่อเนื่อง รูปแบบการปลดปล่อยมลพิษมีความแตกต่างกันไปตามแต่ละผลิตภัณฑ์ โดยภายใต้สภาวะที่การระบายอากาศย่ำแย่ ยาจุดกันยุงจะสร้างความเข้มข้นของก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ (CO) สูงกว่าอย่างเห็นได้ชัด (สูงสุดถึงประมาณ 42.6 มิลลิกรัม/ลูกบาศก์เมตร) รวมถึง  PM₂.₅, SO₂, และ TVOCs ซึ่งมักจะเกินค่ามาตรฐานที่กำหนด ส่วนสเปรย์และเครื่องระเหยปล่อยฝุ่นละอองน้อยกว่า แต่ยังคงก่อให้เกิดการสัมผัสสารเคมี

บทสรุป
     ผลิตภัณฑ์กำจัดยุงในครัวเรือนแสดงให้เห็นถึงข้อแลกเปลี่ยนที่ชัดเจนระหว่างประสิทธิผลและความเสี่ยงจากการสัมผัสสาร ยาจุดกันยุงประเภทเผาไหม้ให้ผลในการควบคุมแมลงพาหะที่จำกัด ในขณะเดียวกันก็ลดทอนคุณภาพอากาศภายในอาคารอย่างมาก โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่การระบายอากาศย่ำแย่ ข้อค้นพบเหล่านี้เน้นย้ำถึงความจำเป็นในการพัฒนาสูตรตำรับที่ปลอดภัยยิ่งขึ้น การปรับปรุงการระบายอากาศ และการใช้กลยุทธ์การจัดการแมลงพาหะแบบบูรณาการ

อ้างอิง

Islam, A., Hossain, A., Hasan, R., Rahman, N., Zawad, A., & Watanabe, K. (2026). Efficacy of mosquito control insecticides and their impact on indoor air quality: A controlled chamber study in Bangladesh. Indoor Environments, 3(3), 100184. Open access https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.indenv.2026.100184

Follow Us & Learn More

Facebook:  https://www.facebook.com/TAcWell

YouTube: https://www.youtube.com/@TAcWell

TikTok: https://www.tiktok.com/@tacwell

Email: info@tacwell.or.th

LINE OA: tacwell