CO2 สำคัญนะ แต่ แต่ ระวังอย่าเข้าใจผิด 

รศ.ดร.ศิริมา ปัญญาเมธีกุลและ รศ.ดร.มณีรัตน์ องค์วรรณดี

สมาคมคุณภาพอากาศ ภูมิอากาศ และสุขภาวะ(ประเทศไทย)

     บทบาทของคาร์บอนไดออกไซด์ (Carbon dioxide: CO2) ในฐานะตัวแทน (Proxy) คุณภาพอากาศภายในอาคาร (Indoor Air Quality: IAQ) มีความซับซ้อนมากกว่าที่หลายคนเข้าใจ แม้ว่าระดับ CO2 มักถูกใช้เพื่อประเมินประสิทธิภาพการระบายอากาศ แต่ในความเป็นจริงก๊าซชนิดนี้ไม่สามารถแสดงภาพรวมทั้งหมดของคุณภาพอากาศภายในอาคารได้ ทำให้เกิดความเข้าใจผิดของผู้ที่เกี่ยวข้องกับระบบการจัดการคุณภาพอากาศ ที่มุ่งเน้นการลงทุนในเทคโนโลยีเพื่อกำจัด CO2 โดยคาดหวังว่าจะได้อากาศที่สะอาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาพแวดล้อมที่ต้องการความสะอาดเป็นพิเศษ เช่น โรงพยาบาล อาคารสำนักงาน เป็นต้น และทั้งนี้การมุ่งกำจัด CO2 อาจไปขัดขวาง (Interfere) การทำงานของระบบที่ใช้ CO2 ควบคุมการระบายอากาศของอาคาร (CO2 demand control ventilation) หรือมีผลต่อการเฝ้าระวังคุณภาพอากาศในอาคาร (IAQ monitoring)

     CO2 เป็นพารามิเตอร์หนึ่งที่ถูกใช้กำหนดในค่าเกณฑ์แนะนำสำหรับคุณภาพอากาศในอาคาร (Indoor air quality guidelines) บนหลักคิดของค่าแนะนำทางสุขอนามัย หรือ Hygiene based guide values เช่น เมื่อคนอยู่ในอาคารจำนวนมากจะทำให้เกิดกลิ่นไม่พึงประสงค์ หรือสารอื่น ๆ ที่คนผลิตออกมา (Human bio-effluents) เป็นต้น จึงใช้ CO2 เป็น Proxy ในการวัดสภาวะแวดล้อมในอาคารว่ายังสุขอนามัยหรือไม่ จะเห็นได้ว่า CO2 ไม่ได้ถูกกำหนดในค่าเกณฑ์มาตรฐานหรือค่าเกณฑ์แนะนำในลักษณะเดียวกับมลพิษอากาศที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพคนโดยตรง เช่น คาร์บอนมอนอกไซด์ (Carbon monoxide: CO), โอโซน (Ozone: O3), ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน2.5 ไมครอน (Particulate Matter less than 2.5 micron: PM2.5), ไนโตรเจนไดออกไซด์ (Nitrogen dioxide: NO2), ฟอร์มัลดีไฮด์ (Formaldehyde) เป็นต้น ซึ่งในกลุ่มหลังถูกกำหนดค่าเกณฑ์จากการประเมินความเสี่ยงสุขภาพ การประเมินขนาดสัมผัสกับการตอบสนอง (Dose-response relationship) 

     เนื้อหาข้างต้นผู้เขียนชวนให้ทุกคนทำความเข้าใจบทบาทของ CO2 แล้ว อยากชวนคิดต่อและทำความเข้าใจให้ถูกต้องในประเด็นเกี่ยวกับระดับ CO2 และคุณภาพอากาศภายในอาคาร ดังรูป

 หลักการปรับปรุงคุณภาพอากาศโดยทั่วไป

     1. เพิ่มการระบายอากาศ โดยการเปิดหน้าต่างและประตู เมื่อดัชนีคุณภาพอากาศภายนอกเป็นสีฟ้าหรือสีเขียว(http://air4thai.pcd.go.th/webV3/#/AQIInfo) การเปิดหน้าต่างและประตูจะช่วยให้อากาศสะอาดหมุนเวียน ลดความเข้มข้นของมลพิษ หรือการใช้พัดลมหน้าต่างหรือพัดลมช่องใต้หลังคาเพื่อเพิ่มการระบายอากาศโดยไม่ต้องพึ่งพาระบ เครื่องกล ดังรูปที่ 1 เกณฑ์ดัชนีคุณภาพอากาศของประเทศไทย

     2. การควบคุมแหล่งกำเนิด คือการกำจัดหรือลดการปล่อยมลพิษจากแหล่งต่างๆ เช่น สเปรย์ เตาแก๊ส และผลิตภัณฑ์ที่ปล่อยสารอินทรีย์ระเหยง่าย รวมทั้งการใช้ผลิตภัณฑ์เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การเลือกใช้น้ำยาทำความสะอาดและสีที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพื่อลดสารอินทรีย์ระเหยง่าย

     3. ทำความสะอาดสม่ำเสมอ การปัดฝุ่นและดูดฝุ่นภายในบ้าน ในอาคารโดยทำความสะอาดพื้นผิวและพื้นอย่างสม่ำเสมอเพื่อลดฝุ่นและแบคทีเรีย และควรตรวจสอบการทำความสะอาดท่อลมเป็นระยะเพื่อป้องกันการหมุนเวียนของมลพิษ

     4. ควบคุมความชื้น การรักษาระดับความชื้นที่เหมาะสม ให้ระดับความชื้นระหว่างร้อยละ 30-50 เพื่อป้องกันการเกิดเชื้อรา

     5. ใช้พัดลมระบายอากาศ ในกรณีของหัองน้ำและห้องครัว อาจเพิ่มพัดลมระบายอากาศขณะปรุงอาหารและอาบน้ำเพื่อกำจัดความชื้นและมลพิษอื่นๆ

      การนำหลักการเหล่านี้ไปปฏิบัติ จะช่วยปรับปรุงคุณภาพอากาศภายในอาคารได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายสูง